لغات گیلگی

:

  آئو  =  فریاد ، هوار همچنین از ادات تعجب
آب باز = غواص ، همچنین نام حشره ای است
آب پار = سنگ صاف و پهنی که به جای تیله در بازی بکار می رود
آب جکفته = آب افتاده ، مانند بیرون زدن آب از شیر برنج
آبچین = کاغذ نازک پنبه ای یا کاهی که /اب را جذب می کند
آبخانه = کنیف گهواره ، شاشدان
آبخوری = لیوان
آبدس لگن = آفتابه لگن
آبدو = خمیازه ، دهندره
آب کشن = تطهیر
آبکش پلا = چلو
آپئله = تاول با چرک
آتشی = عصبی
آتیک پاتیک = کوچولو
آجور = آجر
آخرپس = سرانجام
آرناموس = رودربایستی
آزاد دار = درخت آزاد
آغوز = گردو
آغوز بازی = گردو بازی
آغوزپات = نیمی از مغز گردو
آغوز دار = درخت گردو
آفتاب خیزان = طلوع
آل = سرخ ، همچنین موجودی خیالی
آلوچه = گوجه
آمختن = تربیت کردن
آهین = آهن

--------------------------------------------------------------------------------

الف :

ابر = اسفنج
اجیک = کرمهای ریز
ادویه = دارچین کوبیده شده
اراده = عرابه
ارده = ارد نرم
اُرسستن = قطع شدن
اُرسفتن = گسیخته شدن
اُرسنئن = پاره کردن
ارسو = اشک
ارسی = کفش چرمی کش دار
ارش = واحد طول ، از آرنج تا سر انگشت میانی
اُرشئن = بهم زدن
اُرشین درشین = بهم ریختن
ازازیل = شیطان ، نا آرام
از سر = از اول
اژدم = بسیار شور و پرنمک
اِسبیل = ساقه نازک و ملفوف برنج
اِسپاردن = سپردن
اِسپندانه = دانه اسپند
اشان = ایشان
اشبل = تخم ماهی
الاو = بخار
الغ = عقاب
الف چر = مرتع
الک = غربال
الم شنگه = هیاهو
النگ = پشت پا
امبست = غلیظ
انارکله = انارستان
انجیل = انجیر
انجیل کفتک = انجیر نامرغوبی که قبل از رسیدن می ریزد
اوتوراستن = حیرت زده شدن
اوخان = پژواک
اوسه = روانه
اوشتر = آنطرف
اوشنتر = آنطرفتر
اویتا = اون یکی
اویر = ناپدید
اویستی = هوو
ایاز = شبنم
ای پیچه = یک کم
ایجا = یکجا
ایجیگا = دسته جمعی
ایژگره = فریاد
ایشکنئن = شکاندن
ایشه = از ادات اکره و نفرت
ایلجار = اجماع برای کار ، همکاری گروهی
ایوارده = باز هم
ایوارکی = به یکباره
--------------------------------------------------------------------------------

ب :

بِ = می شود
بئس = بایست
بئِن = بریدن
بابا = پدربزرگ
باد = ورم ، نفخ
بار = میوه ، محصول
باربندیل = بار خانه
بارستن = باریدن
بارش = باران
باراگودن = متلک گفتن
باز = دوباره
بازار مج = سوداگر ، دوره گرد
بالکا = زنبیل
بامچه = توسری
با مُخته = تعلیم یافته
ببُخوسته = گندیده
بتخت سر = از ادات تعجب
بج = برنج
بجار = مزرعه برنج
بجارکله = کرت برنجکاری
بجارمرز = مرز و حد کرت
بج بینی = درو برنج
بچکسته = چکیده
بچمسته = خمیده
بدره = دلو
بدشلوار = شهوتران
بدگومان = کج خیال
برئنده = برهنه
برا دکفتن = به راه افتادن
برار زن = زن برادر
برنج = برنز ، نوعی فلزر
بروز = فاش
برو زئن = برخ کشیدن
بس = پس
بسته گودن = شرط کردن
بسچی = البته
بسو دگادن = به هوس انداختن
بگول آموئن = نشئه شدن ، به وجد آمدن
بلته = دروازه پرچین
بلد = راهنما
بَلَش = تمشک
بلگ = برگ
بله گوش = گوش پهن و بزرگ(اصطلاح)
بلگه = برگه
بنجاغ = قباله
بو بردن = پی بردن
بوجور = بالا
بوجوردس = بالا دست
بودوج وادوج = = دوخت و دوز
بوز = بز
بوزریش = ریش بزی ، گونه ای گیاه
بوستن = شدن
بو کشئن = بو کشیدن
بهم زئن = قطع رابطه کردن
بیبند = بی قید
بیجیر = پایین
بیشتن = برشته کردن ، بر آتش سرخ کردن
بی شناخ = حق ناشناس
بیکله = بی شعور
بینه = نوعی نعناع
بینیش = بنشین
بینیشته دختر = دختر در خانه مانده ، دختر ترشیده
بیه پس = گیلان غربی ، جانب چپ سفیدرود
بیه پیش = گیلان شرقی ، جانب راست سفید رود




--------------------------------------------------------------------------------

پ:

پئر = پدر
پئلو = کنار
پئلوان = پهلوان
پئیز = پاییز
پابسر گودن = از روی کسی یا چیزی رد شدن بدون تماس با آن
پابَگوروز = پا به فرار
پا بماه = آخرین ماه آبستنی یک زن
پابوزگیره = خرچنگ
پاپاسی = پشیز
پاپی بستن = به دنبال کار بودن ، پیگیر بودن
پاپیچ = دامنگیر
پاتال = پیر و از کار افتاده
پاتوک = تک پا
پاتوک پاتوک = پاورپین
پاتیک = عنکبوت
پاتیل = دیگ بزرگ مسی
پاچ = کوتاه قد
پاچاله = رد پا در گل و..که فرورفتگی آن نمایان باشد
   پاچوک نیشتن = چمباتمه نشستن
پاستن = پاییدن
پاس دان = پاس دادن ، نگهبانی کردن
پاسین = لگدمال
پاعاب = غوزک پا
پاکار = بنیاد ساختمان
پاک خانه = مردشورخانه
پالکی = کجاوه
پاماله = ردپا
پامچال = گل پامچال
پَت = بید
پتا = کسی که لکنت زبان دارد
پت بزء = بید زده
پت خوله = آبله رو
پتیاره = بی شرم
پرانئن = پراندن
پُرد = پل
پرزئن = پرزدن
پرستن = پرواز کردن
پرکانئن = لرزاندن
پرکستن = لرزیدن
پرکش = لرزش
پزانئن = پختن
پساپس = عقب عقب
پسادان = پس دادن
پس پیرار سال = سال قبل از پیرارسال ، سه سال قبل
پسرزا = نوه پسری ، پسرزاده
پسر زن = زن پسر
پسمزار = مجلس ختم
پلا = پلو
پلاخور = تحت تکفل
پلادهی = اطعام
پلُخ پلُخ = قلقل
پوتار = مورچه
پوخوستن = گندیدن
پوشتی = بالش
پولوک = دکمه
پیاله = کاسه کوچک
پیچا = گربه
پیسخال = اندک
پیشاشو = پیشواز
پیله = بزرگ



--------------------------------------------------------------------------------

ت - ط:

تئغ = تیغ
تاب = طاقت
تابستن = تابیدن
تات = نام تیره ای در گیلان
تاچه = یک کیسه یا جوال پر از کالا
تازانئن = به تاخت وا داشتن
تاس = کاسه فلزی
تاسیان = جایی که حزن انگیز است
تاشتن = تراشیدن
تاکودن = تا کردن
تام = سکوت (تام بزن = ساکت شو)
تاودان = پرتاب کردن
تبجه = تبقچه چوبی
تپانئن = تپاندن
تپستن = تپیدن
تترج = پشت سرهم
تخت = هموار
ترخاش = غضروف
تر زای = نوزاد
ترسئن = ترسیدن
ترسانئن = ترساندن
ترش تره = نوعی خورش
ترکانئن = ترکاندن
ترکمه = حرف نشنو
ترنگ = قرقاول
تکس تکس = پاره پاره
تلار = تالار
تلاشه = تراشه چوب
تلمبار = انبار ساقه و خوشه برنج
تمش = خار بوته یا درخت
تمش کله = خارزار
تندی = پرخاش
تُنگ = النگو
تنگام = جای تنگ
تنگر = تگرگ
تنگوله = تلنگر
توتک = نیلبک
توت کله = توتستان
تورب = ترب
تور بوستن = متحیر شدن
توشک = هسته سخت پوست میوهایی مانند هلو  و یا خرما
توشکه = گره
تول = کدر
تول آب = آب گل آلود
توم = تخم شلتوک
تومان = تمام
توم بجار = خزانه نشای برنج
تونوکه = شلوار کوتاه
تیان = دیگ مسی




--------------------------------------------------------------------------------

 ث - س - ص:





--------------------------------------------------------------------------------

ج :

ج = از
جَئده = جاده
جاجیگا = جای خواب
جادان = جادادن
جادگادن = جا انداختن
جار زئن = جار زدن
جاکو = چوب چوگان مانندی که بر ساقه برنج می زنند
جاکو زئن = جدا کردن شلتوک از ساقه به وسیله جاکو
جان بسر = هول زده
جاختر دئن = از یاد بردن
جان شورا = استحمام
جان کنش = جان کندن
جاوستن = جویدن
جزئن = زیر چیزی نهادن
جزر = زجر
جغرز = غیر از
جغل = کوچولو
جغلگی = کودکی
جغل مغل = بروبچه
جکشئن = کش رفتن
جکفتن = آب افتادن از چیزی مثل ماست
جکول = دانه سبز و نارس برنج
جلاستن = آویزان بودن چیزی
جلانئن = آویزان کردن
جلدغه = جلیقه
جنبستن = جنبیدن
جندره = ژندره
جوت = الکن
جوخوس بازی = بازی قایم باشک
جودکی = لکنت
جورا = به سوی بالا
جوغ = ولع ، حرص
جول = لپ
جولف = عمیق
جهاز = جهیزیه
جهندم = جهنم
جی جی = پستان
جیر = پایین
جیگا = رختخواب
جیگادان = پنهان کردن
جیویشتن = به در رفتن بی سر و صدا



--------------------------------------------------------------------------------

چ:

چ = به چی ، چی را
چئار = چهار
چَئسکی = سرماخوردگی
چئن = چیدن
چاپلا = کف
چارپاچه = چهار زانو
چاستن = چاییدن
چالکا = چاله کوچک
چخاله = خاک رس
چرخانئن = چرخاندن
چسب = چابک
چسبستن = چسبیدن
چشئن = چشیدن
چف = ورم
چک و پر = دست و پا
چمچه = کفگیر چوبی
چمار = چشمه سار
چن = چند
چندر = چقدر
چنپر = مرغ آبی
چو = شایعه
چوپور = آبله رو ، فرسوده از سرما
چوچار = سوسمار
چودکفتن = شایع شدن
چوم = چشم
چوم براه = منتظر
چی چیر = مارمولک
چیچال = ولرم
چی چیلاس = سنجاقک
چیلیک = سنگدان مرغ

--------------------------------------------------------------------------------

ه  :

هاج هاجی = حاج حاجی ، پرستو
هپرا = هذیان
هتو = بی منظور ، همین گونه
هچین = بیهوده
هچین هچینه = مفت و مجانی
هرای = فریاد و هوار
هردمبیل = هرجایی
هسا = اکنون
هشان = هم اینان ، همینها
هوسا = آن زمان
هوشان = همانها
هون = همان
هونگ = هاون
هیل = هل
هیمه = هیزم

--------------------------------------------------------------------------------

خ :

خاب رگ = شقیقه
خاج = برش
خاجخاج = بریده بریده
خاخور = خواهر
خاخورزا = خواهر زاده
خارانئن = خاراندن
خاش = استخوان
خاش والیس = کاسه لیس
خالاپسر = پسرخاله
خالامرد = شوهرخاله
خانه برپا = سرایدار
خرما توشک = هسته خرما
خکاره = تابه سفالین
خمس = شیره انگور
خورِ = برای خود
خولدانک = جا و مکان تنگ
خولکا = سوراخک
خون دیمیر = خون مردگی




--------------------------------------------------------------------------------

د:

دئن = دیدن
دئوجیم = انتخاب احسن
دائی دختر = دختر دایی
دائی زن = زن دایی
دار = درخت
دار توک زنه = دارکوب
داز = داس
داغولگی = جر زدن
دانسته بو = با علم و اگاهی
دبستن = بستن
دپرکانئن = از خواب پراندن
دپلکستن = خیس شدن ممتد
دچوک = چسبیده
دچوکانئن = چسباندن
دُخان = طنین
دخادن = فراخواندن
درار = نمک سبز
درزه = چاک
دساب لگن = آفتابه لگن
دساسین = دستمالی
دساموج = دست آموز
دسانئن = خیساندن
دس چو = چوب دستی
دسدسی = مفت و مسلم
دسکل = هل دادن
دشادن = روپوش گذاشتن
دشکنئن = شکستن چیزی مثل تخم مرغ
دگرا = تلو تلو
دمبول = دمل
دمختن = لگد کردن
دمردن = غرق شدن
دواج = لحاف
دوار = گذر
دوارستن = گذرکردن
دوانئن = دواندن
دوشاب = شیره انگور
ذوشتن = دوشیدن
دیم = چهره
دیم پر = سروصورت
دیهاتی خانه = خانه روستایی



--------------------------------------------------------------------------------

ز - ذ - ض - ظ:

زء خرشه = اولین شیرگاو پس از زایش
زَئله = زهره
زِئن = زدن
زاک = بچه ، فرزند
زاما = داماد
زانوغاب = کاسه زانو
زبیل = زنبیل
زای = بچه
زپه = شکوفه
زردگوش = حرف نشنو
زردی = یرقان
زکزای = برو بچه
زلزله = جیرجیرک
زمات = زمان
زن پئر = پدر زن
زنمار = مادر زن
زواله = آفتاب نیمروز
زور  بَ دهاد = خداقوت ، درود ، به جای سلام علیکم می آوردند
زهر = اسهال
زهله = زهره
زیزا = زبون

--------------------------------------------------------------------------------

ر:

ر = پسر
راب = کرم حلزون
راب ایشکن = پرنده ای حلزون خوار
رادکفتن = به راه افتادن
رادوار = رهگذر
راروخان = راه آبی
راست َ گودن = بلند کردن
راسر = سرراه
رافا = منتظر
رجا = جدول آب
رج دام = دام اصلی
رچ = ردپا
رچ اوسادن = رد گیری
رچ زن = ردشناس
رخشن = ریشخند
رزدار = درخت انگور
رزین = لاستیک
رسئن = رسیدن
رسانئن = رساندن
رمانئن = رماندن
روبار = رودبار ، روی بار
روت = لجن
روخان = رودخانه
روشناس = معروف

--------------------------------------------------------------------------------

ژ:





--------------------------------------------------------------------------------
س :

سئب = سیب
سابانئن = ساباندن
ساج = تابه چدنی
سارغ = بقچه
ساکوته = توله سگ
سامانسر = خط مرزی
سایه دیم = جایی که آفتابگیر نباشد
سب = صبح
سبج = شپش
سبزی پاک کن = چاپلوس
سبول = کک
سپلشک = بدبیار
سُخته = ته دیگ
سراجور = سربالا
سراجیر = سرپایین
سرادئن = ول کردن
سربزیر = سربراه
سربسر = انگولک
سردی = نردبان
سرسبوک = فروتن
سرسلامتی = تسلیت
سرسم = سکندری
سرسنگین = متکبر
سرشُرگیل = گِل سرشور
سرشناس = معروف
سرنویسی = سرشماری
سس = بی نمک
سفته گودن = دشت کردن
سکجان = سخت جان
سل = استخر
سلامال = هم سن و سال
سلنگه = سه پایه آشپزی
سو = روشنایی
سوبول = کبک
سوبیه = بامداد
سوجانئن = سوزاندن
سوروف = گیاهیست وحشی
سوروف دانه = دانه سوروف
سولاخ = سوراخ
سیاپا = بدقدم
سیا کلاچ = کلاغ سیاه


---------------------------------------------------------------------------------
ش:

ش = می شود
ش ء = شبنم
شئال = شغال
شا = می توان
شاپه = ساده لو
شاخداری = حلزون
شاخوس دار = درخت ابریشم
شالانک = قیسی
شالمیره = موش مردگی
شانته = خول وضع ، کودن
شانه بسر = هدهد
شب چره = تنقلات شب
شلخت = غاز
شیب = سوت
شی = میروی
شیت = لوس
/ 4 نظر / 31 بازدید
Fall Rain

پسر اون زمانا چه حوصلهای داشتی (89/3/28) [چشمک] نگاه کن الان حوصله لینک کردن هم نداری [زبان]

فرشید

خوب این لغتایی که گذاشتید رو دستتون درد نکنه تلفظ دقیقشونم رو با سیستم اوایی بین المللی جلوشون بنویسید این جوری فقط گیلکی زبونا می تونن اینا رو بخونن .من کردم و خیلی دوس دارم زبونای ایرانی رو یاد بگیرم.در ضمن موسیقی رو سایتم فوق العاده س.مرسی

علی رادان

سلام فرهنگ لغاتی که جمع میکنید جالبه. وبلاگتون هم جالبه وبلاگتون رو لینک کردم. صلاح بدانستید می کیشخال لینک فدید. شیمی قوربان

میرزا قاسمی . غذای محبوب

گیل مرد محترم بابوز گیره را نمدانم .به خرچنگ هم می گویند یا نه تا انجایی که می دانم به یک مار بدون سمی با کله ای درشت را می گویند.